Đền - tháp Dương Long - dấu ấn Phật giáo trong kiến trúc Champa thời kỳ Vijaya

Tóm tắt

Bài viết nhận thức lại chức năng tôn giáo quần thể đền - tháp Dương Long, thông qua phân tích một pho tượng rắn bị vỡ phát hiện trong đợt khai quật năm 2006. Trên cơ sở phân tích hình thức và đối chiếu biểu tượng học, nghiên cứu gợi mở rằng mô-típ rắn làm bệ tọa có thể liên hệ với hình tượng Đức Phật được rắn thần che chở, một chủ đề phổ biến trong nghệ thuật Phật giáo Đông Nam Á, đặc biệt trong bối cảnh nghệ thuật Khmer thế kỷ XII - XIII. Pho tượng được đặt trong bối cảnh kiến trúc và điêu khắc đền - tháp Dương Long, nơi thể hiện ảnh hưởng rõ nét từ nghệ thuật Khmer, cũng như trong bối cảnh giao lưu chính trị - văn hóa giữa Champa và Khmer cuối thế kỷ XII - đầu thế kỷ XIII. Nghiên cứu đối chiếu hiện vật này với các trường hợp tương đồng trong văn hóa Champa và các tư liệu minh văn để làm rõ sự hiện diện liên tục của Phật giáo tại vùng Vijaya. Từ các dẫn chứng khảo cổ và lịch sử nghệ thuật, bài viết đề xuất rằng đền - tháp Dương Long có thể được hiểu như một công trình tôn giáo mang tính dung hợp, nơi các yếu tố Phật giáo và Bà-la-môn giáo cùng tồn tại trong một biểu tượng phức hợp, phản ánh quá trình tiếp nhận các yếu tố tôn giáo, nghệ thuật trong không gian văn hóa Champa