Tạp chí Khảo cổ học là cơ quan ngôn luận của Viện Khảo cổ học; là diễn đàn khoa học của ngành khảo cổ học và những người quan tâm đến di sản văn hóa - lịch sử Việt Nam và thế giới. Tạp chí Khảo cổ học chịu sự quản lý chung của Viện Hàn lâm và quản lý trực tiếp của Viện Khảo cổ học; được tổ chức và hoạt động theo Giấy phép hoạt động báo chí in, Luật báo chí hiện hành và các văn bản pháp quy khác thuộc lĩnh vực báo chí, xuất bản, Quy chế về tổ chức và hoạt động của tạp chí thuộc Viện Hàn lâm. - Tên tiếng Việt: Tạp chí Khảo cổ học - Tên tiếng Anh: Vietnam Archaeology - Tên miền: vajournal.vn - Mã số: ISSN 0866-742 - Giấy phép xuất bản: Số 336/GP – BTTTT do Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cấp ngày 29 - 09- 2023 - Trụ sở tòa soạn: Viện Khảo cổ học - Địa chỉ: 61 Phan Chu Trinh, Cửa Nam, Hà Nội. - Điện thoại: 04.39330732 | Email: tapchikhaoco@gmail.com
Mảnh cuội bổ và công cụ chế tác từ cuội bổ kỹ nghệ Hòa Bình ngoài trời cuối Pleistocene: Trường hợp Mậu A (Lào Cai)
Di chỉ Mậu A, thuộc loại hình đồi gò/thềm sông, cung cấp những dữ liệu mới về tổ hợp công cụ đá tiêu biểu cho kỹ nghệ Hòa Bình với niên đại tuyệt đối khoảng 13.180 calBP-12.829 calBP. Bối cảnh hiện nay cho thấy, đây là di tích Hòa Bình ngoài trời có niên đại sớm nhất được ghi nhận ở Đông Nam Á. Trong bài viết này, nghiên cứu tập trung phân tích nhóm mảnh cuội bổ và các công cụ được chế tác, tạo hình từ mảnh cuội bổ tại ô B1 thông qua đo đạc và phân tích các chỉ số quy mô và thuộc tính kỹ thuật. Kết quả cho thấy hành vi sử dụng nguyên liệu của cư dân cổ có sự thay đổi theo thời gian. Trong lớp văn hóa sớm LII, đá biến chất giữ vai trò chủ đạo thông qua sự hiện diện của cuội quartzite, trong khi ở lớp văn hóa muộn LI, thì vai trò của đá biến chất và đá magma lại trở nên tương đương. Các dấu vết kỹ thuật cho thấy bổ cuội là phương pháp pha tách nguyên liệu có chủ đích nhằm tạo ra các mảnh tước lớn, sau đó được lựa chọn để chế tác các công cụ định hình như hình đĩa hoặc bầu dục. Đây chính là một số loại hình đặc trưng, mang tính chất nhận diện kỹ nghệ Hòa Bình tại di chỉ Mậu A và lưu vực sông Hồng. Các chỉ số kích thước như diện ghè và góc ghè phản ánh sự khác biệt rõ rệt so với các tập hợp mảnh tước. Đặc điểm này cho thấy sự khác nhau cơ bản về mục tiêu và phương pháp chế tác của mảnh cuội bổ và mảnh tước. Việc duy trì ổn định kỹ thuật ghè trực tiếp một mặt qua các lớp văn hoá thể hiện tính bảo thủ của kỹ thuật chế tác đá Hòa Bình ngoài trời, trái ngược với xu hướng đa dạng hoá kỹ thuật tại các di tích hang động và mái đá có niên đại tương đồng.
Hoabinhian; Pletocene muộn; Holocene sớm; di chỉ ngoài trời; mảnh cuội bổ; Đông Nam Á.
Số 1/2026 gồm các bài viết tiêu biểu về các vấn đề ở các thời kỳ của Khảo cổ học Việt Nam như: Khảo cổ học Tiên sử, Champa - Óc Eo, Khảo cổ học Lịch sử...
Đền - tháp Dương Long - dấu ấn Phật giáo trong kiến trúc Champa thời kỳ Vijaya
Bài viết nhận thức lại chức năng tôn giáo quần thể đền - tháp Dương Long, thông qua phân tích một pho tượng rắn bị vỡ phát hiện trong đợt khai quật năm 2006. Trên cơ sở phân tích hình thức và đối chiếu biểu tượng học, nghiên cứu gợi mở rằng mô-típ rắn làm bệ tọa có thể liên hệ với hình tượng Đức Phật được rắn thần che chở, một chủ đề phổ biến trong nghệ thuật Phật giáo Đông Nam Á, đặc biệt trong bối cảnh nghệ thuật Khmer thế kỷ XII - XIII. Pho tượng được đặt trong bối cảnh kiến trúc và điêu khắc đền - tháp Dương Long, nơi thể hiện ảnh hưởng rõ nét từ nghệ thuật Khmer, cũng như trong bối cảnh giao lưu chính trị - văn hóa giữa Champa và Khmer cuối thế kỷ XII - đầu thế kỷ XIII. Nghiên cứu đối chiếu hiện vật này với các trường hợp tương đồng trong văn hóa Champa và các tư liệu minh văn để làm rõ sự hiện diện liên tục của Phật giáo tại vùng Vijaya. Từ các dẫn chứng khảo cổ và lịch sử nghệ thuật, bài viết đề xuất rằng đền - tháp Dương Long có thể được hiểu như một công trình tôn giáo mang tính dung hợp, nơi các yếu tố Phật giáo và Bà-la-môn giáo cùng tồn tại trong một biểu tượng phức hợp, phản ánh quá trình tiếp nhận các yếu tố tôn giáo, nghệ thuật trong không gian văn hóa Champa
Bà-la-môn giáo, Champa, đền - tháp Dương Long, giao lưu Champa – Khmer, Phật giáo, rắn thần, Vijaya.
Gốm Sài Gòn - di sản khảo cổ của đô thị Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh
Di sản đô thị không chỉ là những công trình kiến trúc - nghệ thuật còn hiện diện và tham gia và cuộc sống, hay các di tích đô thị cổ dưới lòng đất được phát hiện và nghiên cứu qua công tác khai quật... Di sản đô thị còn có những di vật, cổ vật là sản phẩm của những làng nghề thủ công truyền thống, hình thành và phát triển cùng quá trình phát triển đô thị, như nghề làm gốm ở Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh. Bài viết tiếp cận liên ngành khảo cổ học đô thị và bảo tồn di sản, nhằm làm rõ những giá trị di sản văn hóa đô thị nói chung và giá trị di sản khảo cổ nói riêng của Gốm Sài Gòn, thông qua đặc trưng kỹ thuật, sản phẩm và quá trình phát triển. Gốm Sài Gòn đã phản ánh bản sắc văn hóa, tình trạng kinh tế - xã hội đô thị Sài Gòn từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX. Vì vậy bảo tồn và phát huy giá trị di sản của gốm Sài Gòn trong quá trình đô thị hóa - hiên đại hóa là vô cùng quan trọng và cần thiết, góp phần nghiên cứu Khảo cổ học đô thị Việt Nam, phát triển thành phố Hồ Chí Minh hiện đại và giàu bản sắc.
Gốm Sài Gòn, khảo cổ học đô thị, di sản khảo cổ.
Văn bia ma nhai thời Trần tại Hang Son (phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh)
Bài viết công bố hai bia ma nhai thời Trần tại di tích Hang Son (phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh). Văn bia thứ nhất là thủ bút của Thái thượng hoàng Trần Minh Tông đề ba chữ lớn “Bão Phúc Nham” vào tiết Trùng Dương năm Khai Hựu thứ 10 (1338). Văn bia thứ hai ghi việc vợ chồng Nguyễn Đổ cúng dường ruộng đất cho chùa Nham Chu soạn năm Xương Phù thứ 9 (1385). Hai văn bia mới phát hiện này không chỉ bổ sung thêm số lượng văn khắc thời Trần, làm phong phú kho tàng bi ký Việt Nam mà còn chứa đựng giá trị về minh văn học, ngôn ngữ học, góp phần sáng tỏ một số vấn đề về quản lý làng xã, sở hữu ruộng đất và sự giao thoa Đạo giáo - Phật giáo thế kỷ XIV. Trong số đó, đặc biệt đáng lưu ý là những thông tin về hành trạng của Trần Minh Tông, về mối quan hệ của ông cũng như vương triều Trần với vùng đất Quảng Ninh - nơi có vị trí địa chiến lược, cũng là một trung tâm văn hóa - tôn giáo quan trọng trong không gian di sản vùng Đông Bắc
Hang Son; Bão Phúc nham; Văn bia thời Trần; Trần Minh Tông; Quảng Ninh
Gốm men ngọc thời Nguyên phát hiện tại địa điểm 62 - 64 Trần Phú, Ba Đình (Hà Nội)
Gốm men ngọc thời Nguyên phát hiện tại địa điểm 62 - 64 Trần Phú gồm các loại hình bát, đĩa, tước, bình, nắp. Các loại hình gốm đều có chân đế thấp, chân đế có mặt cắt hình thang trên loại hình bát, đĩa. Tước có chân đế kiểu đốt trúc, bình có chân đế khum, đáy đế đặc. Hoa văn trang trí ở thành trong, thành ngoài, trong lòng hoặc kết hợp cả thành và lòng hiện vật. Mô típ hoa văn chủ yếu bao gồm các loại hoa như hoa sen, hoa cúc, hoa dây, vân mây, chữ Hán. Kỹ thuật tạo hoa văn khá phong phú gồm các kỹ thuật khắc chìm, in chìm hình hoa lá, cánh sen, cúc ở thành trong ngoài bát đĩa; in nổi hoa, vân mây, chữ Hán ở giữa lòng bát đĩa. Chất liệu lam xương gôm la đât set pha vơi cao lanh, xương gốm mịn, lẫn rất ít tạp chất. Màu men trên đồ gốm khá phong phú như màu xanh ngọc, xanh ngọc ngả xám, ngả vàng, ngả xanh rêu… các loại hình gốm đều được tạo hình bằng bàn xoay, sau đó chinh sưa ơ thanh ngoai va chan đê. Đô gôm chủ yếu sử dụng ky thuạt chồng nung bằng loai con ke hình vanh khăn. Qua đặc điểm về hình dáng, hoa văn có thể xác định gốm men ngọc thời Nguyên phát hiện tại địa điểm 62 - 64 Trần Phú có nguồn gốc từ lò gốm Long Tuyền (Trung Quốc).
62-64 Trần Phú; Gốm men ngọc thời Nguyên; Long Tuyền; Hà Nội
Nhận thức mới về không gian thiêng thánh địa Mỹ Sơn từ tư liệu khảo cổ khu vực đền - tháp K
Từ năm 2023 đến nay, Ban quản lý Di sản Văn hóa Thế giới Mỹ Sơn và Viện Khảo cổ học đã liên tiếp triển khai thực hiện công tác thăm dò, khai quật ở khu vực đền tháp K nhằm nghiên cứu làm rõ một đoạn kiến trúc đường dẫn từ đền tháp K vào trung tâm Thánh địa Mỹ Sơn. Di tích xuất lộ trong các hố thăm dò, khai quật là một đoạn kiến trúc đường dẫn có độ rộng 9m gồm lòng đường và hai bức tường xếp gạch bo hai bên; cùng một số di vật gốm men và đất nung có niên đại thế kỷ X - XII. Từ kết quả nghiên cứu có thể xác định về một con đường thiêng - con đường dẫn Thần linh, Vua chúa và Tăng lữ Bà la môn giáo đi vào không gian thiêng Thánh địa Mỹ Sơn chưa từng được biết đến trong lịch sử tồn tại của di tích từ trước đến nay. Kết quả nghiên cứu trên cũng đặt ra một số vấn đề khoa học cần được tiếp tục giải quyết như: (1) cần làm rõ quy mô, cấu trúc và diện mạo của toàn bộ con đường trong bối cảnh tổng thể khu di tích Mỹ Sơn; và (2) về sự tồn tại của công trình kiến trúc này ở giai đoạn trước và sau thế kỷ XII.
Khai quật khảo cổ, thánh địa Mỹ Sơn, đền - tháp K, thung lũng Mỹ Sơn, đường dẫn, văn hóa Champa.
Dòng sứ men xanh lá cây thời Trần - Hồ ở địa điểm 36 Điện Biên Phủ, Hà Nội
The green-glazed porcelain is one of the eight types of porcelain of the Trần Dynasty found in 36 Điện Biên Phủ site, Hanoi. This is a porcelain type between the evergreen-glazed and the celadon, dating back to the second half of 14th century. The green-glazed porcelain type at 36 Điện Biên Phủ site includes bowls, plates, basins, high-footed bows, lids, vases, cups, lime pots, tripods, and animal statues. The most common types are the bowl and plate; bowls account for 50.20%, plates account for 26.29% of the total green glazed porcelain of enough shaped. Decorative patterns on green-glazed porcelain in the second half of the 14th century are quite diverse, with 21 motifs, including floral motifs such as chrysanthemum petal bands with 502/2,222 artifacts, accounting for 22.59%, lotus leaves with 467/2,222 artifacts, accounting for 21.02%, chrysanthemums (435/2,222 artifacts, accounting for 19.58%), lotus flowers (161/2,222 artifacts, accounting for 7.25%), 6-8 petal flowers (25/2,222 artifacts, accounting for 1.13%), stylized flowers and leaves, stylized leaves, lotus combined with chrysanthemums or clouds...; animal themes such as fish combined with water waves, phoenixes, deer; natural themes such as water waves shaped like fish scales, clouds; cultural and religious themes such as the Eight Treasures (181 artifacts, accounting for 8.15%). Some porcelains have embossed Quan dạng characters in the middle. Green-glazed porcelain of the second half of the 14th century in the Thăng Long Imperial Citadel area was created by three techniques: relief printing, incised, scraping relief or petal-shaped depression. The overlapping and broken porcelain pieces remaining in the firing container showed that green-glazed porcelain was produced in the Thăng Long ceramic center and was fired together with brown-white glazed and white glazed ones. Green-glazed porcelain was discovered on shipwrecks in the Tam Hải sea area (Quảng Nam) and many provinces in the Northern Delta, the midlands and the northern mountainous region through the coastal and river trade routes.
Khảo cổ học số - một phân ngành của khảo cổ học cần được quan tâm
In recent decades, the rapid advancement of digital technologies has brought profound transformations across numerous fields, including archaeology. Digital archaeology - also referred to as computational or cyber archaeology - has emerged as a crucial methodological approach, offering substantial benefits for the study, documentation, and preservation of cultural heritage. These benefits encompass heritage conservation and reconstruction, detailed analytical research, improved access to and dissemination of information, educational outreach and public engagement, as well as enhanced analytical and predictive capacities. Digital archaeology has become an indispensable tool throughout the archaeological workflow, from survey and excavation to post excavation analysis and reporting. It has fundamentally reshaped the traditional notion of “excavation as destruction” into that of “excavation as digitization.” Nevertheless, in Vietnam, digital archaeology remains underdeveloped in terms of training, research capacity, data accessibility, and information sharing. Accordingly, greater investment in appropriate resources is necessary to enable digital archaeology to develop commensurately with its role as a recognized subdiscipline of archaeology, particularly within the broader context of Vietnam’s ongoing digital transformation.
Tượng thờ Po Klong Garai: Tư liệu và nhận thức
This study examines the Po Klong Garai statue housed in Po Klong Garai Tower, Ninh Thuan Province, Vietnam, which received national treasure status in 2024. The research employs comparative morphological analysis and stylistic examination to determine the artifact's chronological placement and cultural significance within Champa sculptural traditions. The investigation identifies the sculpture as a Mukhalinga - a linga featuring Shiva's anthropomorphic representation - conforming to Hindu iconographic traditions. Specifically, it represents an Ekamukhalinga (single-faced linga) comprising a rectangular Yoni base (147×94×24)cm and a protruding human head element. Morphological analysis reveals distinctive Po Rome stylistic characteristics: cylindrical crown with four-petaled floral motifs, decorative necklace featuring similar botanical elements, and pointed oval earrings. Comparative analysis with other Champa Mukhalingas from Yang Prong, My Son, Tra Lien, and Cu Hoan sites demonstrates stylistic evolution from the Thap Mam period (12th-14th centuries) to Po Rome style. The Yang Prong Mukhalinga, commissioned by King Jaya Simhavarman III (early 14th century), exhibits earlier stylistic features including conical crowns and pearl-band decorations, contrasting with Po Klong Garai's later characteristics. The findings establish the Po Klong Garai statue's chronological placement in the late 16th to early 17th centuries, representing the terminal phase of Champa sculptural development. This artifact demonstrates the synthesis of Hindu Shaivite iconography with indigenous Cham divine kingship concepts, providing crucial evidence for understanding religious-artistic continuity in late medieval Champa. The study contributes to broader knowledge of Southeast Asian Hindu-Buddhist artistic traditions and their localized adaptations within Austronesian cultural contexts.
Gạch chữ Hán thời Lê sơ ở Kinh đô Thăng Long
Han-inscribed bricks dating to the Early Lê period, when examined in conjunction with historical sources, provide clear information on their provenance, chronology, production standards, the craftsmen who produced them, and a range of other significant and revealing details. These bricks also constitute an important body of reference material for identifying common characteristics that can be used to classify and date undecorated bricks and without inscription ones from the 15th to the 18th centuries. Previous studies of Han-inscribed bricks from the Early Lê period have primarily focused on the content of the inscriptions, while comparatively little attention has been paid to their fundamental shared characteristics, such as dimensions, fabric, colour, manufacturing techniques, and typological features, which are crucial for classification and chronological attribution of related brick types. This paper synthesises data from approximately 400 Han-inscribed bricks of the Early Lê period recovered from sites within the area of the Thăng Long capital. The research employs methods of data compilation and analysis, combined with comparative study against historical records, in order to investigate the informational content and core characteristics of these inscribed bricks. The analysis is further cross-referenced with stratigraphic evidence from architectural remains at several sites within Thăng Long, as well as with Han-inscribed bricks from sites outside the Thăng Long region, thereby contributing to a more comprehensive understanding of their characteristics and value. The results of the study demonstrate encouraging progress in the classification and more precise dating of bricks, enable an assessment of the historical and archaeological significance of Han inscribed bricks, and contribute to the identification of architectural foundation remains, as well as to a deeper understanding of the cultural history of Thăng Long during the Early Lê period
Tổng hợp kết quả khai quật khảo cổ học phục vụ công tác phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên
Archaeological excavations conducted in the Central Sector of the Thăng Long Imperial Citadel between 2011 and 2025 have yielded substantial results concerning the remains of the Kính Thiên Palace and its spatial context dating from the 15th to the 18th centuries. These excavation results have provided initial insights into the layout, structural organisation, and architectural characteristics of both the Kính Thiên Palace and its associated ceremonial space. Specifically, the ceremonial space of Kính Thiên Palace is estimated to have covered an area of approximately 30,000m². Within this area, the northern sector corresponds to the Kính Thiên Palace of the Early Lê and Lê Trung hưng periods. Remains currently preserved include the southern stairway platform, featuring four tiers of stone steps carved with dragon motifs, which were crafted in 1467 during the reign of King Lê Thánh Tông. In front of the Kính Thiên Palace lay the Đại Triều Court, together with the imperial processional pathway (Ngự đạo), corridors, enclosing walls, side gates, and connecting pathways linking the side gates. In addition, the excavations uncovered a wide range of valuable artifacts, including yellow glazed and green-glazed roof tiles decorated with dragon motifs, architectural models, and wooden objects dating to the Early Lê period (15th century). Collectively, these architectural remains and artifacts constitute a body of highly reliable material evidence that makes a significant contribution to the ongoing research and reconstruction of the Lê-dynasty Kính Thiên Palace (15th -18th centuries).
TỐNG TRUNG TÍN, BÙI VĂN SƠN VÀ ĐỖ ĐỨC TUỆ
Khai quật phế tích Châu Thành (phường Nhơn Thành, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định)
The Châu Thành ruins are situated on a high mound in the Châu Thành area, Nhơn Thành Ward, An Nhơn Town. This site occupies an important position within the core zone of Cham cultural heritage in Bình Định. From 2020 to 2022, the Bình Định Museum, in collaboration with the Institute of Archaeology, carried out three excavations covering a total area of 546.47m². These excavations uncovered a thick cultural layer with multiple overlapping architectural remains, along with a large number of artifacts. The findings reveal a clear evolution in architectural types from early to later phases. Beginning with sacred stones shrines featuring simple, open spaces on a small scale, the Cham people later built temples with wooden frames, yin-yang tiled roofs, pathways, and enclosing walls, dating to the 4th -6th centuries. In the later period, with advancements in construction techniques and the increasing prosperity of the Champa kingdom, they had the resources to construct large scale towers by the 13th century. A large number of artifacts were uncovered, comprising various types such as yang tile ends decorated with lotus motifs, yang tile ends featuring clown faces, yin-yang tiles, fragments of deity statues, inscribed stele fragments, gold pieces, and household ceramics. The exacavation results at the Châu Thành ruins indicate that Cham people had an early presence in the Bình Định region and suggests that this area may have been the original homeland and birthplace of the Champa state.
HOÀNG NHƯ KHOA, LÊ ĐÌNH PHỤNG AND PHẠM VĂN TRIỆU
Nhận diện ngói lợp mái kiến trúc thời Đại La và thời Lê sơ ở kinh đô Thăng Long
The study and classification of roof tiles from the Đại La period and early Lê period architecture in the Thăng Long capital (Hà Nội) has long posed a challenge for archaeologists. Without correctly identifying the distinctive features of each period, roof tiles from the Đại La and early Lê periods are often mistaken for one another. Based on the available data, this paper identifes the key characteristics of roof tiles and their decorative components from the Đại La period and early Lê period architecture, focusing on their materials, colors, manufacturing techniques, forms, and decorative motifs. This comparative study aims to identify both the similarities and differences between roof tiles from the two periods. Initial findings show that tiles from the Đại La and early Lê periods share common features while also displaying distinct differences. The shared characteristics highlight the continuity of traditional roof tile production. The differences reflect the creativity and unique features of each period. The study of these roof tiles helps identify the architectural roof structures and provide deeper insights into Vietnamese cultural history during the Đại La and early Lê periods.
Bàn thờ Phật ở hai chùa Đại Bi và Hương Trai (Hoài Đức, Hà Nội): Những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật
The Buddhist altars of Đại Bi Pagoda and Hương Trai Pagoda were created in the latter half of the 14th century, contemporaneous with the construction of the pagodas. The altar at Hương Trai Pagoda, made in 1370, is the earliest, while the altar at Đại Bi Pagoda dates to 1374. These original and unique artifacts are rare examples with precise dating to the Trần dynasty. Both altars feature a rectangular box-shaped design, divided into three main sections: the lotus pedestal, the body, and the base. They are constructed from multiple stone slabs fitted together in the shape of the Chinese character “Công”, creating a sturdy structure. The altar surfaces are finely textured, slightly concave at the center, and gently raised at the corners, giving them a distinctive form compared to conventional altars. Decorative carvings - such as layers of lotus petals, relief panels or dragons, cloud patterns, slylized foliage, lions playing with balls, tigers, deer, and the mythical Garuda bird - showcase the meticulous craftsmanship, sophistication, and unique artistry of traditional stone carvers of the time. These two altars are not only complete works of sculpture but also hold great cultural and historical significance. They stand as vivid testimony to the flourishing development of Hương Trai and Đại Bi Pagodas, providing valuable information about the dating and benefactors of the Trần period. Positioned at the center of the pagodas, they symbolize the purity of Buddhism and continue to be preserved and appreciated in community cultural practices to this day. The carved motifs exhibit the distinctive characteristics of Trần dynasty art, harmoniously blending Buddhist elements with the daily life of the Red River Delta’s inhabitants, resulting in a uniqueness unparalleled by other artifacts. Given their outstanding significance, this paper proposes that the stone Buddhist altars of Hương Trai Pagoda and Đại Bi Pagoda be recognized as national treasures, in order to honor and preserve these invaluable cultural heritage assets.
Bao nung gốm thời Lý (thế kỷ XI-XIII) phát hiện tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long
Archaeological discoveries at the Thăng Long Imperial Citadel site have provided valuable insights. Alongside architectural structures and other types of artifacts, a large collection ofceramics has been unearthed. These ceramics, diverse in origin and form, reflect various aspects of the cultural and social life of the Thăng Long royal court across different historical periods. Among them, Vietnam ceramics constitute the largest proportion, produced at kilns in Thăng Long, Nam Định, Bát Tràng, Hải Dương, Bình Định. Research into their production origins has yieled important scientific insights. In addition to ceramic household items and utensils, archaeologists have uncovered numerous kiln wasters, spacers, saggars, turnable fragments, and defective pieces. These finds provide crucial evidence for identifying the origins of the ceramics at the site. Comparative analysis of high quality ceramics - distinguished by unique materials, techniques, and decorative patterns - and pieces attached to saggars, kiln wasters, and molds demonstrates a clear connection to their provenance. These findings provide vivid evidence of the existence of the Thăng Long ‘Quan’ kiln, a facility that specialized in producing ceramics for the aristocracy. Among the production tools uncovered at the site, ceramic saggars are the most abundant, dating from the Lý, Trần, and early Lê dynasties, which indicates the kiln’s continuous operation. The Lý dynasty saggars (11th–13th centuries), notable for their variety of forms and distinctive characteristics, reflect a significant advancement in ceramic production techniques. The appearance of saggars marks the beginning of glazed ceramics, with many high quality products rivaling those of China’s Song dynasty and opening a new chapter in the history of Vietnamese ceramics. This is a valuable source that contributes to decoding some issues about the origin and production techniques of Lý dynasty ceramics. Research on Lý dynasty saggars at the site is a new and attractive scientific issue but also faces many difficulties due to the lack of comparative sources. This represents a valuable source of evidence that helps clarify questions concerning the origins and production techniques of Lý dynasty ceramics.
Đồ gốm di tích Gò Giồng Cát nhìn từ địa tầng trong văn hóa Óc Eo
This article presents the results of archaeological excavations at the Gò Giồng Cát site, located northwest of the ancient Óc Eo city (An Giang, Vietnam). Through stratigraphic analysis and examination of more than 330,000 pottery fragments, the study highlights the evolution of pottery types and materials across different phases of the Óc Eo culture. The stratigraphy comprises two main cultural layers (TV01 and TV02), clearly demonstrating the distribution of both coarse and fine pottery. The Gò Giồng Cát pottery is classified in detail based on material, rim and base morphology, and function (e.g: jars, pots, cups, lids). Notably, the presence of fine pottery with orange slip or black-polished surfaces indicates high craftsmanship and cultural exchanges with India and Southeast Asia. Findings confirm that Gò Giồng Cát was an important component of the Óc Eo urban system, active from the early to late Óc Eo phases, contributing to the understanding of material culture and social organization in the Mekong Delta during the Óc Eo cultural perio.
Nền nông nghiệp Champa trong lịch sử (1): Bằng chứng qua các nguồn tư liệu
The study of Champa's agriculture, a subject that has received limited attention in the historical discourse of the Champa kingdom, offers profound insights into the adaptability and ingenuity of Champa’s inhabitants in navigating the harsh natural conditions of central Vietnam. Although Champa is best known for its flourishing maritime trade, agriculture served as a fundamental pillar, ensuring food security and forming the basis for the kingdom's economic, social, cultural, and religious development. Confronted with natural challenges such as narrow plains, poor soil fertility, arid climates, and frequent storms, the Champa people devised innovative agricultural techniques, including the cultivation of drought-resistant, short-cycle rice varieties and the construction of water management systems such as canals and reservoirs. Champa rice varieties not only sustained the kingdom’s food supply but also had a significant influence across East Asia, being imported by the Song Dynasty to address drought conditions and subsequently spreading to Japan. In addition to rice, the cultivation of crops such as areca, coconut, beans, and sesame highlights the biodiversity and resourcefulness of the Champa people in harnessing natural resources. Drawing on archaeological evidence, inscriptions, and ancient texts, this study reconstructs the pivotal role of agriculture in Champa’s socio-economic framework and provides valuable lessons on resilience and environmental adaptation. The synergy between agriculture and maritime trade was a cornerstone of the Champa kingdom’s enduring strength throughout its history
Khai quật phế tích kiến trúc An Phú (thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai)
The An Phú sites have been known since the early 20th century through descriptions of brick tower structures in the Kodo plateau, called Bo Mong Yang and Rong Yang, with stone pedestals and goddess reliefs, broken pieces of bronze statue, so on. They’re called a Champa temple. Until the 1960s and 1970s, these temples had almost no longer existed on surface site because they had been dug up for bricks and soil over many years. From 2022 up to now, the relic has been continuously explored and excavated with a total area of 486.25 m2 , thereby revealing the foundation of a brick temple ruins with a square wall (32 - 33m wide) and the stone foundations of the main central temple are of the same stone structure that was first described when discovered. One of the most important discoveries in An Phú site is ‘a deposit pit’ structure with an inscription of the “Ye dharma hetu prabhaava” and jewelry made from glass (monochrome and polychrome), gemstone, is the basis to conclude that this is a Buddhist temple with dating about the end of the 9th to early 10th centuries. This is the first discovered deposit pit structure of a Buddhist temple with a swastika-shaped at the center composing with 8 bricks containing full ritual objects being discovered in the Central Highlands of Vietnam. These new discoveries help us to consider about the relationship of India style of religious architecture in the Central Highlands with the similar architectures in the region, as well as to help to identify clearer the inter-relationship between the highland and the coastal region in the Central Vietnam as well as with the Mainland Southeast Asia in history.
Khai quật công xưởng chế tác vòng tay đá thời Tiền sử Đồi Phòng Không (Đồng Nai) năm 2019
The Đồi Phòng Không archaeological site was discovered in 1985 and is a specialized stone bracelet workshop. The core relic area located on the hilltop area, about 4,000 square meters wide. The excavation results in 2019 show that artifacts are concentrated mainly on the southwest hillside. Four excavation pits, with a total area of 40m2 , have been opened in this area, showing that the cultural layer is about 30 - 40cm thick. The artifacts belonging to the manufacturing process of stone bangles: (1) Shaping the preforms. The first stage of transformation may be done at the quarrying sites where the stone is reduced to achieve a bifacial disc. This shaping allows the reduction of the quantity of raw material for later transportation to the workshops. (2) Drilling out a core. Products of the manufacturing process including the disc with drill marks from one side, core rings, and bracelets broken before polishing were found. Both techniques with polished drill bit and rotating-grinding tools have been reported. (3) Grinding and finishing the product. When the disc bracelets were completed, internal edges were polished with sandstone tools. The cylindrical tool permits the finishing of the internal edge, whereas the grooved polishing stones were used to smooth the surface and outer edges of the bracelets. The finished products are dispersed from this site, so they can be done in another location. The chronology of Đồi Phòng Không is in the range of 2700 - 2500 BP. The relic has a close relationship with Bưng Bạc and other prehistoric sites in Đồng Nai culture. The stone bracelets, given their intricate technology, are linked with the early stages of craft specialization, the beginnings of social organization, and the circulation networks of goods.
NIÊN ĐẠI ĐỒI THÔNG (HÀ GIANG): TƯ LIỆU VÀ NHẬN THỨC MỚI
The paper summarizes the viewpoints on dates from Doi Thong archaeological site after 35 years since its first publication. The perception of Doi Thong dates has been changing through time from the Paleolithic (the late Early - early Middle Paleolithic, or the late Paleolithic) in the beginning to supposedly the Neolithic (the Middle Neolithic, approximately 5000 BP). The criteria for determining dates have also been changed and expanded in a multi-directional direction. The criterion was initially referred to only artefacts collected on the land surface of Doi Thong, then was expanded to the combination of excavation exposing its stratigraphy, studying the process of its stratigraphical formation, classifying the artefact collection, surveying along the same river for more artefacts, that is, Doi Thong and its remains have been reviewed in the similar context of the natural condition and other archaeological sites. The article has scientifically contributed to the journey to the deep past of the ancient people on the land of Ha Giang.
Đặc trưng kỹ thuật tráng men và cấu trúc lò nung trong gốm Sài Gòn
This study explores the distinctive cultural and technical symbolism inherent in Saigon ceramics, a tradition that evolved from the integration of indigenous practices and Chinese manufacturing techniques spanning the 18th to mid-20th centuries in Southern Vietnam. The research aims to systematize the technical characteristics associated with kiln firing and glazing within Saigon's traditional pottery sector. Key elements examined include the identification of specific raw materials, the intricacies of glaze formulation, the architectural features of various kiln types such as dragon kilns and chamber kilns and the comprehensive processes of firing, unstacking, and finishing. Considering the contemporary decline of traditional pottery production in Saigon and the significant threat posed to indigenous manufacturing knowledge, this paper not only provides a thorough historical and technical overview but also emphasizes the urgent necessity of preserving and promoting this cultural heritage. Ultimately, this work aspires to enhance public and generational awareness of the historical and technical significance of Saigon ceramics, thereby fostering a commitment to safeguarding the rich legacy of Vietnamese handicraft traditions.
Về những ký tự chữ Hán trên các bãi đá có hình khắc cổ ở Đồng Văn (Hà Giang) và Sa Pa (Lào Cai)
This paper investigates Hán characters engraved on Ancient Rock Art in Đồng Văn (Hà Giang Province) and Sa Pa (Lào Cai Province). These inscriptions constitute an integral and significant component of the iconographic programs represented on the rock surfaces and play an important role in determining both the chronology and the cultural authorship of the sites. At Đồng Văn, Hán characters were engraved in conjunction with geometric motifs on rock surfaces. Comparative analysis of these motifs and compositions with those found at Ancient Rock Art in Sa Pa suggests that the Đồng Văn site dates to the first half of the first millennium CE. The creators of the Đồng Văn Rock Art appear to have shared historical and cultural connections with the ancient inhabitants of Sa Pa. The Sa Pa Rock Art contain a larger number of Han inscriptions, which may have been produced during different historical phases within the first millennium CE. These Ancient Rock Art, including those bearing Han characters, possess exceptional historical and cultural significance. However, they are currently under serious threat from both natural processes and human activities. Urgent and effective measures are therefore required to ensure the preservation and sustainable valorization of this rock art heritage.
PHÁC HỌA ĐỜI SỐNG THƯỜNG NHẬT CƯ DÂN CỔ ÓC EO - BA THÊ QUA HIỆN VẬT KHAI QUẬT TẠI DI TÍCH LUNG LỚN NĂM 2017 - 2020
This paper presents the results of analyses on a series of distinctive metal artifacts unearthed during the 2017 - 2020 excavations at the Lung Lớn ancient canal site (Óc Eo - Ba Thê). Evidence of trade activities is highlighted by the first recorded discovery of three Eastern Han “Wu Zhu coins” within the Óc Eo cultural layer, alongside seven silver "Funan coins”. Radiocarbon (AMS) dating of the cultural layers containing these coins corroborates the chronological framework, confirming the intensity of trade activities during the early centuries CE. Aspects of subsistence and daily life are reflected in the recovery of metal fishhooks and copper-alloy sewing needles found insitu within the cultural deposits. Specialized craft production is attested by the jeweler's hammers found near casting molds, suggesting the existence of on-site jewelry workshops. Collectively, these metal artifacts indicate that the inhabitants of Óc Eo - Ba Thê at Lung Lớn maintained a diverse economy encompassing refined handicraft industries, aquatic resource exploitation, and active participation in both regional and international maritime trade networks. The Lung Lớn canal served not only as a vital waterway but also as a bustling locus of habitation and daily activities for the ancient community.
As a peninsular Southeast Asian country with an extensive maritime domain, Vietnam has, since thousands of years ago, regarded the sea as a vital living environment, a space of subsistence, and a gateway for economic and cultural interaction among its ethnic communities. Throughout their formation and development, Đông Sơn cultural communities established settlements across broad and diverse landscapes. They demonstrated remarkable adaptability, exploiting natural resources and creating distinctive cultural expressions within multiple ecological zones. Consequently, alongside Đông Sơn cultural traditions associated with mountainous and highland regions, as well as those of river basins and deltas, there emerged a distinct coastal tradition-here conceptualized as maritime Đông Sơn culture. Drawing upon a wide range of historical sources and integrating archaeological and anthropological research and discoveries, this paper analyzes and elucidates maritime imprintswithin Đông Sơn culture. It further advances perspectives on the maritime character, the role of the sea, and the sea-oriented worldview of Đông Sơn communities, situating them within one of the major cultural epochs in the history of Vietnam and Asia.
Thành nhà Bầu (Tuyên Quang): Tư liệu và nhận thức
Research on ancient walls, including Nhà Bầu wall, is of great significance in recreating the historical, political, military and architectural processes, while providing data for heritage conservation and affirming national cultural identity. Nhà Bầu wall was built by the Vũ family as a base to support the Lê dynasty against the Mạc dynasty in the context of the conflict between the North and South dynasties. The relic is also known as Bình Ca wall, located in Tân Thanh village, An Khang commune, Tuyên Quang city. The relic was surveyed in 1995, tested and excavated in 2013, 2024, and 2025. Initial research results show that the wall was built around the 16th century, based on the natural terrain of Bông Thượng and Bông Hạ hills. The inner wall has an estimated area of about 41,400m². The base of the wall was reinforced with stone, but not uniformly: in some places only the outer, in others both sides. In sections with two rows of stone blocks, the outer edges of the stone rows are 3.4 - 3.6m apart. The stone blocks were carefully crafted, and no adhesives were used in the construction. In some locations, the mallet-shaped brick floors were found. Within the site, many architectural materials, household utensils, and weapons were also found, reflecting the daily life and military activities inside the wall.
Điều tra Khảo cổ học huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An
Archaeological research in Nam Đàn, Nghệ An is a part of the overall history of archaeological research in Nghệ An province and the North Central region of Vietnam. Through survey of the sites such as Đồi San Đôi, Rú Trăn, Nhạn Tháp, Động Lỗ Ngồi, Trung Cẩn commune house, Đan Nhiệm commune house, a system of artifacts such as stone tools, crude pottery, glazed pottery, etc from the prehistoric period continuously to the historical period has been found. This proves the continuous development history of Nam Đàn land and the presence of the ancient Vietnamese community from the very beginning, creating a rich and diverse archaeological picture. Therefore, archaeological research in Nam Đàn district not only provides a clearer view of the potentiality of archaeological sites but also contributes to further research on the overall picture of the culture and history of Nam Đàn district in particular and Nghệ An province in general.
Các di tích văn hóa Đông Sơn ở tỉnh Hòa Bình
Based on the study of Đông Sơn cultural sites found in Hòa Bình from 1887 to 2024, this paper presents the characteristics of the distribution and type of sites and artifacts. In the Đông Sơn cultural period, Hòa Bình has the common characteristics of Đông Sơn cultural sites in the northern mountainous such as scattered sites; mainly discovered along streams and rivers; artifacts are mainly bronze in which the production tools, weapons and musical instruments are the largest in number. However, in this period, Hòa Bình has its own characteristics, that is the appearance of types of artifacts here including Red River type, Mã River type and Northern mountainous type. The appearance of Đông Son bronze drums or Heger I bronze drums with 11 drums with all groups except group D (from the earliest to the latest drums) and If comparing the number of drums with the northern mountainous provinces, the bronze drums found in Hoa Binh are remarkable in terms of quantity, group and style. Moreover, the appearance of a battle axes group decorated with patterns of deer with long horns or patterns of disguised human figures, intersecting crocodiles, these patterns are often found decorating Đông Sơn bronze drums in this area, is also a matter worth pondering. These signs show that this is a phenomenon of hiding rare objects, in cases of social instability.
Các nhóm người cổ giai đoạn Hậu kỳ Đá mới - Sơ kỳ Kim khí ở Lạng Sơn qua tư liệu rìu bôn
Based on the comprehensive revision of the entire collection of stone axes in the Lang Son Museum, the article identifies several groups of people from the Late Neolithic - Early Bronze Age in Lạng Sơn. In addition to the Mai Pha people, who have long been recognized, there were also the Hà Giang people and other non - Mai Pha groups. The paper has discussed settlement patterns, distribution areas, and the migration - movement of these ancient groups, with hypothetical connections to the environmental conditions of that time. It argues that there were four main settlement areas of the ancient groups, comprising the Lạng Sơn city area and its surroundings (in the middle course of the Kỳ Cùng River), which served as the long-term residential area of the Mai Pha people; the Bac Son limestone massif area, which was a temporary residence for various other groups; the Đình Lập area (upper course of the Kỳ Cùng River); and the Tràng Định area. The remains of the Hà Giang people were found in all four areas.
Nghiên cứu hình thái răng hàm di cốt người cổ Cồn Cổ Ngựa (Thanh Hóa) khai quật năm 2013
This study focused on analyzing the maxillary teeth morphology of the Cồn Cổ Ngựa human remains (Thanh Hóa) from the excavation in 2013. The total number of tooth samples were measured and processed according the mesiodistal and buccolingual. The results showed that female teeth tended to be larger than male ones in most positions. This difference suggests the existence possibility of typical biological characteristics of the Cồn Cổ Ngựa female population.When compared with ancient and modern resident groups, the data showed that Cồn Cổ Ngựa residents had the highest similarity with Indonesian residents, Thai Neolithic and some Northern Chinese groups, reflecting the close anthropological relationship in the ancient Southeast Asia - East Asia community. Analysis of tooth body index confirmed that Cồn Cổ Ngựa residents was closest to the Mongoloid group, followed by the Europoid, while clearly separated from the Australoid group. The research results provide important evidence on the origin, ethnic relationships and anthropological diversity of ancient Vietnam residents, contributing to clarifying the process of migration, exchange and anthropological transformation in the East Asia -Southeast Asia region in prehistoric times.